Sığırlarda Aktinomikoz
Sığırlarda Aktinomikoz, mandibula, maksilla ve baş bölgesindeki diğer kemiklerde kalınlaşma, deformasyon, aşırı fibrozis, osteitis ve multipl apselerin şekillenmesiyle karakterizekronikbir hastalıktır. Çene kemiğinin lokal enfeksiyonu olarak ortaya çıkar. Baş kemiklerinde dışarından sert şişlikler ile karakterize yem alımı bozuklarına neden olan şişliklerinaktinomikozfarzedilmesi tamamiyle doğrudur. Bazen yumuşak kısımlar bile değişmesine rağmen lenf yumrusu değişiklikleri bulunmaz. Oysa aktinobasilloz da lenf yumruları değişikleri kuraldır.
Etiyolojisi ve Epidemiyolojisi
Sığırlarda Aktinomikoz etkeni Actinomyces bovis tir. Anaerob, hareketsiz, sporsuz ve gram pozitif (+) bakteridir. Bütün Dünyada görülür. Sporadik olaylar tarzında ortaya çıkar. Genellikle 2-5 yaşta gözlenir. Dış ortamda ve üst solunum yolları ve sindirim sisteminde her zaman fazlaca bulunur. Hasta hayvanların irin akıntıları ile yayılır. Çoğu olgularda irin içersindeStaphlococcus spp. , Streptocosus sppveActinobacillus lignieresigibi etkenlerde bulunur.
Actinomyces bovisetkeni ağız mukozası ve dildeki çeşitli defektlerden (diş değiştirme gibi) vücuda girer ve çoğalır. Mikroorganizmaların çene kemiği, periost ve kemik iliğine ulaşması sonucu yangısal reaksiyonlar meydana gelir. Çene kemikleri delinir vesüngergibi bir görünüm alır. Kemik dokusu yumuşar ve içersinde granulomatöz doku bulunur.
Zoonozdur. Morbidite ve mortalite düşük, inkubasyon süresi birkaç hafta veya ay sürer.
Klinik Semptomlar
Çene kemiklerinde aktinomikoz yavaş başlar. Çene kemiklerinde sert ve ağrısız şişlikle oluşur. 15-25 cm çağında şişlik Bu şişlikler kemiğe yapışıktır ve soğukturlar İrin dolu kemik boşlukları oluşur Çene kemiklerinde ki bu defarmasyonlar dışarıdan da fark edilebilir Deri üzerinde apseler ve fistüller şekillenir Çiğneme güçlüğü ve salivasyon Dişler gevşeyebilir ve hatta düşebilir Hırıltılı solunum Zamanla komşu kemiklere de sıçrar Orşitis, akciğer ve beyinde apselere neden olabilmesiAyırıcı Tanı
Ağız boşluğunun inspeksiyonuyla diş ve yanaklar arasındakiYabancı Cisim ve Gıda Sıkışmaları ndan Kemik dokusunda deformasyon olmasıylaDiğer Apselerden Lenf yumrularına, dile yerleşmemesi, kemik dokuda deformasyon oluşturmasıylaAktinobasillosisden Hastalığın uzun sürmesi ve fistülleşmesi lezyonları ile başlangıçtaTravmalardan Nadiren şekillenen yumuşak doku lezyonlarıKronik peritonitis ve Peritoneal Apselerlekarışabilir.Sığırlarda Aktinomikoz Tedavisi
Sığırlarda Aktinomikoz tedavisi zordur ama 2 metodu vardır.
En iyisi kapsülü ile birlikte soğuk apsenin çıkarılmasıdır. Ancak bu mümkün olmazsa,iyot pomadıile olgunlaştırılan apseler açılır temizlenir, fistülüze olanlar kürete edilir. Lugol solüsyonu ile irrigasyon yapılır. Aynı solüsyondan lezyonun muhtelif yerlerine enjekte edilir. Ayrıca yüksek dozda 3-4 gün süreyle sulfonamitler verilir. Eritromisin veya tetrasiklin grubu da kullanılabilmektedir.
2- Metod Medikal Tedavi:
A-) Antibiyotik Tedavisi;En az 5 gün süreyle antibiyotik tedavisi uygulanır. Aktinomikozda penisilin, aktinobasillozdastreptomisinetkili olmasına rağmen pratikte penisilin-streptomisin kombinasyonu kullanılır. Dil Aktinobasillosisinde streptomisin 1-2 gr dile 2-3 gün süreyle uygulanır.
B-) İyot Tedavisi;Potasyum iyodur, Lugol solüsyonu, Sodyum iyodür veya Triiyodit solüsyonu kullanılır. Ana solusyondan 100 kg canlı ağırlığa 15 ml hesabıyla ve 5 misli distile su ile tekrar sulandılırıp 1. , 5. ve 12. günlerde i.v. verilir.Gebe sığırlara uygulanmaz.
Ağır hasta olan sığırlar kesime sevk edilmelidir.
Ağız mukozasını yararlanmaya yol açacak keskin ve sert yem maddeleri ile beslememek ve bu tür maddelerin yedirilmesinden kaçınmakla kısmı korunma sağlanabilir.